بازی‌های احساس گناه یا عذاب وجدان ، نوعی ارتباط کلامی یا غیرکلامی هستند که در آن‌ها، یک فرد وارد کننده­ عذاب وجدان، تلاش می‌کند تا احساسات گناهکارانه را در فردی دیگر به منظور کنترل رفتار او، القا کند. بنابراین، بازی‌های احساس گناه در اصل شکلی واضح از فریب‌دادن و تحمیل‌کردن روانی در روابط هستند.

با این‌حال، ما کمتر نسبت به بازی‌های عذاب وجدان با چنین عباراتی حرف می‌زنیم. در عوض ما آن‌ها را به عنوان چیزی می‌بینیم که بعضی مادران به فرزند خود می‌گویند تا غذا بخورد (“سه ساعت جلوی اجاق سختی کشیدم که فقط یک بشقاب سوپ بخوری؟”) یا بعضی پدران انجام می‌دهند تا همنوایی و همراهی فرزند را بدست آورند (“باشه، به مراسم خواهرزاده‌ات نیا. به نظرم دیگه خانواده و ایمانت برات مهم نیستن.”)

چرا بازی‌های عذاب وجدان اغلب موفقیت‌آمیز هستند؟

بازی‌های احساس گناه احتمالاً از مهم‌ترین اجزاء ارتباطات خانواده‌ها می‌باشند، اما آن‌ها به ندرت به آن بی‌خطری هستند که فکر می‌کنیم. در حالی که اغلب آن‌ها موفقت‌آمیز هستند و فرد واقعاً رفتار خود را تغییر می‌دهد، اما این موفقیت‌ها هزینه‌ای نیز دارند؛ عاملی که تعداد کمی از القا کنندگان گناه در نظر می‌گیرند. بازی‌های احساس گناه نه تنها احساسات قوی از گناه را به فرد منتقل می‌کنند بلکه به همان میزان نیز احساسات قوی تنفر نسبت به فرد فریب‌دهنده در فرد ایجاد می‌کند.

چیزی که باعث می‌شود بازی‌های عذاب وجدان بر خلاف تنفری که ایجاد می‌کنند، موفق باشند، ماهیت روابطی است که معمولاً بین دو نفر وجود دارد. بازی‌های احساس گناه بیشتر از همه در روابط خانوادگی نزدیک یا روابط دوستانه نزدیک رخ می‌دهد، زیرا اگر فرد احساسات قوی علاقه و مهر نسبت به فرد القا کننده گناه نداشتند، احتمالاً تنفر و خشمشان نسبت به فریب احساسات بر احساسات گناه آن‌ها غلبه می‌کرد و باعث می‌شد تا فرد در مقابل این عمل مقاومت کند.

بازی‌های عذاب وجدان چگونه نزدیک‌ترین روابطمان را مسموم می‌کنند؟

در پژوهش‌ها، از افرادی که احساس گناه به دیگران القا می‌کردند خواسته شد تا پیامدهای احتمالی القای عذاب وجدان را بیان کنند. فقط دو درصد از آن‌ها تنفر را به‌عنوان پیامد احتمالی بیان کردند. به بیان دیگر، افرادی که از بازی‌های احساس گناه استفاده می‌کنند، فقط بر گرفتن نتیجه دلخواه تمرکز دارند و چشمشان را کاملاً بر آسیبی که بازی‌های احساس گناه می‌تتواند داشته باشد، بسته‌اند.

اثر مسموم کنندگی اکثر بازی‌های احساس گناه ، خفیف و ملایم است، اما جمع شدن این اثرات در طول زمان می‌تواند منجر به فشار زیاد و فاصله‌گیری هیجانی شود. به‌طور طعنه‌آمیزی، شایع‌ترین تم بازی‌های احساس گناه خانوادگی، نادیده گرفتن بین فردی است، یعنی اثر بلندمدت بازی‌های احساس گناه ، احتمالاً ایجاد قطب مخالف چیزی است که اکثر افراد القاکننده گناه می‌خواهند.

7 راه برای مشخص کردن حریم با افراد القاکننده گناه

بهترین راه برای محدود کردن آسیبی که بازی‌های عذاب وجدان بر روابط ما وارد می‌کنند، مشخص کردن حد و حدود با افراد القاکننده گناه و درخواست از آن‌ها برای تغییر عادت‌شان می‌باشد. در ادامه 7 راه را معرفی می‌کنیم:

  • به فرد بگویید متوجه این نکته هستید که کاری که با ایجاد حس گناه از شما می‌خواهد انجام دهید، چقدر برایش اهمیت دارد.
  • توضیح دهید که استفاده از بازی‌های احساس گناه برای همراه کردن شما با خواسته‌هایشان، باعث ایجاد حس تنفر و رنجش در شما می‌شود؛ حتی اگر با خواسته‌شان موافقت کنید.
  • به آن‌ها بگویید نگران هستید که جمع شدن این‌گونه رنجش‌ها، می‌تواند باعث ایجاد حس فاصله بیشتر بین شما شود و این چیزی نیست که شما می‌خواهید.

توضیحاتی که به سالم‌تر شدن رابطه منجر می‌شوند

  • از آن‌ها بخواهید که در عوض، خواسته‌هایشان را مستقیم بگویند و به جای فعال کردن وجدان شما، درخواست خود را مطرح کنند. همچنین به تصمیم شما احترام بگذارند (مثلاً: “اگه یه بشقاب سوپ دیگه بخوری، خوشحال می‌شم. نمی‌خوای؟ باشه بیا بیسکوئیتی که می‌خوای رو بهت بدم.” یا “اگه به مراسم خواهرزاده‌ات بیای، برای من خیلی ارزشمند خواهد بود. اما اگه برنامه‌ات بهت اجازه نمی‌ده، درک می‌کنم.”).
  • توضیح دهید که اغلب اوقات اگر درخواست خود  را مستقیم بیان کنند، آن کار را انجام خواهید داد. بگویید که ممکن است همیشه به درخواست‌هایشان پاسخ مثبت ندهید اما تأکید کنید که نتیجه خوب خواهد بود. یعنی این‌که وقتی شما انتخاب می‌کنید که به شیوه مثبت پاسخ دهید، پاسخ شما اصیل و از صمیم قلب است، احساس خوبی از انجام کار خواهید داشت و حتی تلاش بیشتری نیز خواهید کرد.
  • آماده باشید تا بحث‌هایی برای یادآوری به فرد داشته باشید و در آینده به آن‌ها گوشزد کنید در حال انجام بازی‌های عذاب وجدان هستند. به‌یاد داشته باشید که تغییر چنین عادت ارتباطی قدیمی، زمان‌بر خواهد بود.
  • در طول این فرآیند، مهربان و صبور باشید. انجام چنین کاری به افراد انگیزه می‌دهد تا برای تغییر تلاش بیشتری کنند. اگر با خشم و تنفر که احساسات درستی در آن لحظه هستند، با آن‌ها روبه‌رو شوید، احتمال تغییر کمتر می‌شود.

مطالب مرتبط

مطالعه بیشتر