برعکس ریاضی یا علوم، مهارت اجتماعی را باید در عمل یاد گرفت. وقتی که کودک هستید، می‌توانید در عمل یاد بگیرید تعارض‌ها را چگونه مدیریت کنید، دوست پیدا کنید و گروه‌ها را هدایت کنید. اما هر فردی، تجارب یکسان ندارد و به شیوه‌های مختلفی به این مهارت‌ها می‌رسند. گاهی اوقات، یک عمر لازم است تا مهارتی خالص و کامل شود و بسیاری از ما هرگز به صورت کامل در آن مهارت استاد نمی‌شویم.

اگر افراد در گروه‌های معمول دوران کودکی نباشند، یا درگیر مشکل روانی مانند افسردگی و اضطراب باشند، یادگیری انواع مهارت اجتماعی ، سخت می‌شود. همچنین اگر در این دوران الگوهای مثبت زیادی نداشته باشید، این امر مشکل می‌شود. جوانان تمایل دارند تا مدیریت هیجانات، شناسایی هیجان دیگران و بهره بردن از هردو مورد را در فرآیندهای اجتماعی یاد بگیرند. اگر این مهارت‌ها را در طول دوره رشد فرانگرفته‌اید، نگران نباشید. افراد بسیاری نیز مانند شما هستند و راه برای آموزش آن‌ها وجود دارد.در این روان‌نوشته، سعی می‌کنیم شیوه‌هایی برای کمک به شما ارائه کنیم.

هوش هیجانی: پایه مهارت اجتماعی

قبل از این‌که به موقعیت‌های خاص اجتماعی بپردازیم، ابتدا به مفهوم هوش هیجانی می‌پردازیم. به صورت ساده، هوش هیجانی توانایی شما در شناسایی هیجانات خود و دیگران و استفاده از آن‌ها در هدایت رفتارتان می‌باشد. هوش هیجانی را می‌توان ارتقا داد و می‌تواند در درک و بهبود تعاملات اجتماعی به شما کمک کند. دانیل گلمن، پنج زیرمجموعه برای هوش هیجانی برمی‌شمارد که مکمل یکدیگر هستند:

خودآگاهی (Self-awareness)

به معنای توانایی شناسایی هیجانات خود و نحوه‌ی کارکرد آن‌هاست. آیا در محیط‌های پرسر و صدا مضطرب هستید؟ وقتی افراد آمرانه با شما صحبت می‌کنند عصبانی می‌شوید؟ اگر شما از این خصوصیات خود خبر دارید، در حال تمرین خودآگاهی هستید. این امر سخت‌تر از آن است که به نظر می‌رسد. اما تنها آگاه بودن از خود برای این عامل، کافی است.

خودگردانی (Self-regulation) و مهارت اجتماعی

خودگردانی نه تنها به توانایی شما در شناسایی هیجان‌هایتان برمی‌گردد، بلکه مدیریت آن‌ها را نیز شامل می‌شود. گاهی اوقات باید هیجان را در لحظه ظهور، مدیریت کرد. اگر عصبانی شوید، این‌که بدانید چگونه خود را آرام کنید، مهم است. همچنین خودگردانی به مدیریت هیجان‌هایی که در ادامه با آن‌ها روبه‌رو خواهید شد نیز بستگی دارد. اگر بدانید دنبال کردن صفحه‌ای خاص در فضای مجازی، باعث می‌شود حس بدی پیدا کنید، خودگردانی به شما کمک می‌کند کارهای دیگری انجام دهید که زندگی‌تان را بهبود بخشد.

انگیزش (Motivation)

عوامل بیرونی مانند پول، موقعیت اجتماعی یا درد، انگیزه‌دهنده‌های قدرتمندی هستند. اما در مدل گلمن، انگیزه درونی، عنصر کلیدی است. این بدین معناست که شما می‌دانید چگونه به خود انگیزه دهید، پروژه‌ها را تنها  به خاطر این‌که خودتان انتخاب می‌کنید، آغاز کرده یا ادامه دهید؛ نه به خاطر فشار عوامل بیرونی.

همدلی (Empathy) و مهارت اجتماعی

آگاه بودن از هیجان دیگران نیز مهم است. برای این امر باید مهارت شناسایی رفتار دیگران و نحوه ابراز هیجان آن‌ها را پرورش دهید. آیا می‌توانید بین فردی که در یک موقعیت راحت است با فردی که مضطرب است، تمایز قائل شوید؟ همچنین درک چگونگی پاسخ افراد در شرایطی که در آن هستند، مهم است.

اجتماعی بودن (Socializing)

این حوزه به توانایی هدایت روابط و مدیریت موقعیت‌های اجتماعی برمی‌گردد. این به معنای کنترل دیگران نیست. این‌که بدانید چگونه با دیگران برخورد کنید تا به خواسته‌ی خود برسید، در این حوزه قرار می‌گیرد. درمیان گذاشتن ایده‌هایتان با همکاران، مدیریت یک گروه یا روبه‌رو شدن با تعارض در روابط، از نمونه فعالیت‌های این حوزه هستند.

هر موقعیت اجتماعی، متفاوت است و یک شیوه صحیح برای برخورد با همه شرایط وجود ندارد. اگرچه با داشتن صلاحیت‌ها و مهارت‌های گفته شده، بسیاری از موقعیت‌های اجتماعی قابل مدیریت می‌شوند. در ادامه چند مورد را بررسی می‌کنیم که هر فردی ممکن است با آن برخورد داشته باشد.

مواجهه سازنده با فردی دیگر

وقتی با یک فرد مشکل دارید، رودررو شدن با او می‌تواند ترسناک باشد. اگر شما فردی هستید که از تعارض اجتناب می‌کنید، ممکن است عقلانی سازی کنید و بگویید می‌خواهید آرامش را حفظ کنید یا نمی‌خواهید کسی را ناراحت کنید. اگرچه، این‌ها مهارت اجتماعی نبوده و راه‌هایی برای اجتناب از احساسات خود هستند. اگر چیزی آزارتان نمی‌داد، مشکلی برای رودرروشدن با دیگران وجود نداشت.

یک عقیده این است که ترس‌های خودمان، ما را از مواجهه با دیگران بازمی‌دارد. ترس از دست دادن چیزی که داریم، ترس از آسیب زدن به فردی که به او اهمیت می‌دهیم یا ترس از این‌که مجبوریم آسیبی را تحمل کنیم اما دستاوردی نخواهد داشت، از جمله این ترس‌ها هستند. یکی از گام‌های اولیه در مواجهه سازنده با دیگران، شناسایی این ترس‌ها در درون خود و یافتن دلیل اصلی به وجود آمدن مشکل بین شما است. اگر به خاطر این‌که شریک شما تولدتان را فراموش کرده، ناراحت هستید، نادیده گرفتن احساستان نسبت به این موضوع، تعارض را حل نمی‌کند.

راه حل مواجهه‌ی مشکل با فردی دیگر

  • داشتن وقت کافی برای صحبت درباره مشکل
  • مطرح کردن مشکل به صورت اول شخص مانند “از این‌که برای تولدم کاری نکردیم، ناراحتم”.
  • توضیح رفتار و واکنش شما نسبت به آن به جای متهم کردن

مکالمه‌های سالم نیازمند آگاهی کافی از هیجانات خود می‌باشد، پس می‌توانید این مهارت اجتماعی را نیز در این موقعیت تمرین کنید و بسنجید.

در گروه، حرف خود را بزنید و منظور خود را به دیگران برسانید

چه در ملاقات کاری و چه در مهمانی، جایی که چند نفر دور هم جمع هستند، ممکن است وارد شدن به بحث مشکل باشد. البته اکثر روش‌هایی که برای مدیریت این موقعیت وجود دارد، شامل تکنیک‌های صحبت کردن شما می‌شود (مانند مکث در وسط جمله به جای اول یا آخر جمله، و یا تمام کردن جمله با وجود پریدن به وسط صحبت شما). اما موضوعی که اغلب به آن توجه نمی‌شود، زمانی است که حرفتان نادیده گرفته می‌شود. داشتن مهارت اجتماعی مناسب در این موقعیت مهم است.

اگر دیگران به شما اجازه می‌دادند که جمله‌تان را تمام کنید یا نظر شما را بپرسند، خیلی خوب می‌شد. اگر کسی وسط حرف شما بپرد، ممکن است انگیزه صحبت کردنتان را بگیرد. یا ممکن است آشفته شوید و با لحن دستوری از دیگران بخواهید به حرفتان گوش دهند. این کار احتمال این‌که دیگران به حرفتان گوش کنند را پایین‌تر می‌برد.

پیشنهادی دیگر

یک راه پیشنهادی این است که بپذیرید مکالمات گروهی مانند گردابی از سر و صدا و هرج و مرج است و باید با جریان حرکت کنید. همه‌ی زمان و انرژی خود را صرف این نکنید که تمام حرف خود را یکجا بزنید. در عوض، با جریان مکالمه‌ی گروه حرکت کنید و به دنبال فرصت‌های جدید برای شرکت در بحث باشید. وقتی فرصتی به دست آوردید، بلند و با اعتماد به نفس صحبت کنید. کوتاه و خلاصه کردن جملات و مطرح کردن شکایت در قالب یک حکایت، می‌تواند مفید باشد. اما پایه و اساس چنین مهارت اجتماعی ، مدیریت کردن کلافگی و حس آزار دیدگی‌تان می‌باشد.

در این متن، از هوش هیجانی گفتیم که پایه و اساس بهبود مهارت اجتماعی می‌باشد. درمتن بعد سعی می‌کنیم تا راه‌حل‌ها و روش‌های بیشتری برای بهبود مهارت اجتماعی شما عنوان کنیم.

مطالعه بیشتر